Bomba Yüklü Aracı Wall Street’te Kim Patlattı?

Anarşistlerin bundan yaklaşık yüz yıl önce bir eylem biçimini icat ettiğini söyleyebiliriz: Bombalı araç. 1920’nin Eylül’üydü. ABD’nin New York kentinde Amerikan kapitalizminin kalbi Wall Street’e yönelik gerçekleştirilen bir bombalı araç eylemi ile tarihin kırılma anlarından biri yaşandı.

New York’un finans merkezi olan Wall Street’de, ülkenin dünya çapındaki tröstü ünlü J.P. Morgan and Company binasının geniş toplantı salonunda firmanın ortaklarından Thomas Lamont ile Dwight Morrow mali meseleleri konuşmaktadırlar. J.P. Morgan and Company binasının çok yakınında, bir tünel inşaatından çalınmış dinamitle, çok sayıda metal parçasıyla doldurulup büyük bir bombaya dönüştürüldüğü sonradan anlaşılan bir at arabası büyük bir gürültüyle havaya uçar. Patlama o kadar şiddetlidir ki, Wall Street’de kocaman bir krater açılır. Gökyüzü dumanla kaplanmıştır, gökdelenlerdeki insanlar kendilerini can havliyle sokaklara atmaktadır. Panik öylesine büyüktür ki New York borsası tarihinde ilk kez işlem yapmaz. Wall Street’e yapılan bu saldırı üzerine ülkede “ulusal alarm” ilan edilir.

Bu taşıma araçlarının bir silah olarak kullanıldığı ilk eylem olarak tarihe geçer. Aynı zamanda o döneme kadar Amerikan kapitalizmine yönelik en büyük eylemdir bu. O sırada Wall Street’te işi olan, iş bağlayan 38 kişi yaşamını yitirmiş, 200’den fazlası yaralanmıştı. Asıl hedef olan J.P. Morgan ise ne yazık ki saldırı sırasında İskoçya’da av partisindeydi.

Mario Buda

İtalya asıllı anarşist Mario Buda eylemi organize edenlerden biriydi. Mario Buda 1884’te İtalya’nın ufak bir kasabası olan Savignano sul Rubicone‘de doğmuştu. O dönemde kasabanın içinde bulunduğu Romagna bölgesi anarşizmin merkezi olarak kabul ediliyordu ve daha ergenlik yıllarında anarşizmle tanışmış olma ihtimali yüksek. Daha 15 yaşındayken hırsızlıktan tutuklandı. Daha sonrasında gece gürültü yapmaktan dolayı ceza aldı. Hapisten çıktıktan sonra kunduracı çırağı olarak çalışmaya başladı. Fakat yaptığı işten dolayı memnun değildi ve 1907’de ABD’ye göç etti.

Amerika’da bahçıvan, duvar ustası, telefon ve şapka fabrikalarında işçi olarak çalıştı. ABD’de maddi açıdan çok zorluklar çekti, 1911’de İtalya’ya geri dönmeye karar verdi. İki yılın arından tekrar Amerika’ya, Boston’a döndü ve ayakkabı endüstrisinde işçilik yapmaya başladı.

ABD’deki hayatı, Sacco ve Vanzetti ile tanışması

Mario Buda, 1913’te Hopedale’deki grevde Nicola Sacco ile tanıştı. 3 yıl sonra da Plymouth’da Bartolomeo Vanzetti ile. Luigi Galleani  ( Silahlı propagandayı, egemenler ve ezenlere yönelik şiddeti savunan İtalya asıllı anarşist. 1914-1932 arasında ABD’de gerçekleştirilen birçok suikast ve bombalamanın arkasında olan anarşistlerden.) ile de aynı süreçte tanışıyor. Buda, İtalya göçmenlerine anarşizmin ilkelerini öğreten özgür okul projesine dâhil oluyor. 1916’da ABD’nin 1. Dünya Savaşı’na dâhil olmasını protesto eden bir eylemde tutuklanıyor. Mahkeme sırasında İncil’in üzerine yemin etmeyi reddediyor ve 5 ay hapis yatıyor. Askere gitmemek için Sacco, Vanzetti ve başka arkadaşları ile birlikte 1917’de Meksika’ya kaçıyor. Bu süreçte çamaşırhanede işçi olarak çalışıyor ve aldıkları maaşları ortak bir kasaya koyuyorlar.

Birkaç yıl Meksika’da yaşadıktan sonra Buda ABD’ye geri dönmüştü. Döndüğünde sular oldukça ısınmıştı. ABD’yi sarsan anarşist saldırı dalgası, devletin bir dizi yasalarla anarşistlere ve anarşist göçmenlere karşı acil önlemler almasına neden olmuştu. O zamanlar anarşist olmak dava açılması, işkence görmek, hapsedilmek, hatta sınır dışı edilmek için yeterliydi.

Sacco ve Vanzetti, Braintree-Massachusetts’teki ayakkabı fabrikasındaki soygun ve cinayete karıştıkları şüphesiyle 1920’nin 11 Eylül’ünde tutuklanmıştı. Yalnızca 5 gün sonra, 16 Eylül’de Wall Street’teki saldırı gerçekleştirildi.

Mario Buda, eylemden hemen sonra kayıplara karışmış, İtalya’ya kaçmayı başarmıştı. Buda, 1963’te 78 yaşında yine doğduğu yerde, memleketinde hayatını kaybetti.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

*

code