Veganizmi ortadan kaldırmak, köleliği ortadan kaldırmak

largeHayvan hakları hareketindeki gerekli paradigma kayması hakkında.

1.Giriş

a. İnsan olmayan hayvanlar köledir

Darwin’den bu yana biliyoruz ki insanlar hissedebilen ve çıkarları olan tek hayvanlar değildir. Buna rağmen, günümüz türcü toplumunda insan olmayanlar meşru olarak mal statüsündedir. Kaynak olarak muamele görmekte, sütü ve yumurtası için sömürülmekte, deri ve eti için katledilmekte ve deneylerde biyolojik materyal olarak kullanılmaktadır.

b. Hayvan köleliğinin 99.8%’i = yiyecek

Her yıl 60 milyar karasal hayvan yemek için öldürülüyor. Suda yaşayanlar için bu sayı ton bazında ve her yıl 150 milyon tondur, bu da en az 1000 milyar kurban anlamına gelir. Yani toplamda yılda yaklaşık 1060 milyar birey sadece yemek için öldürülüyor. Yine benzer şekilde kürk endüstrisi 60 milyon(yemek kurbanlarının 0.0057%’si), hayvan deneyleri ise 300 milyon(yemek kurbanlarının 0.028% i) bireyi öldürmektedir.

2.Köleliği ortadan kaldırmak için ne gibi stratejiler uygulanmalıdır

Öncelikle değişimi gerçekleştirmek için toplumsal hareketler tarafından kullanılan stratejyi analiz edeceğiz, sonra bunu hayvan hakları aktivistlerinin şimdiye dek kullandıkları stratejiyle karşılaştıracağız.

a.Toplumsal hareketler tarafından kullanılan strateji

aa.Talep üreten makineler

Toplumsal hareketler talep üreten makinelerdir.

1) Bir talebi dile getirirler — “ırkçılığı yok et!” “kadınların oy verme hakkını talep ediyoruz!” “software ücretsiz olmalı!”

2) Sonra taleplerini toplumda daha fazla görünür kılarlar(eylemler, imza kampanyaları, mektuplar, TV tartışmaları vs…)

3) Bu talep oluşturma toplumda bir tartışma yaratır ve dolayısıyla kamu gündemine alınır ve kamusal bir probleme dönüşür.

Önemle belirtmek gerekir ki talebi oluşturmayı başlatanlar her zaman azınlıktır. Ve kamu tartışması dolayısıyla(bu yıllar sürebilir) talebin daha fazla tartışılması azınlığın büyümesine yol açar, hatta çoğunluğa bile dönüşebilir.

Bazı insanların değişim için talep oluşturmaya başlamasıyla konu hakkındaki fikir birliği bir kez yıkılınca pratiğin sorgulanması diğer insanlar için de kolaylaşır. —— Asch’in psikolojik çalışması.

bb. Profesör Asch’in psikolojik çalışması

Sağdaki çubukların hangisi soldakiyle aynı boydadır?” Duruma göre değişir…
asch1
Bu deneyde Profesör Asch on kişiye yukardaki çubukları gösterir ve sağdaki çubuklardan hangisinin soldakiyle aynı boyda olduğunu sorar. İşin esasında katılımcılardan sadece biri deneyin öznesidir, diğer dokuz kişi profesör tarafından yanlış cevap vermeleri için ayarlanmıştır. Dokuz kişi yanlış cevap verince sonuncusu da grupla beraber hareket eder ve çoğunluğun doğru olduğunu düşünür. Fakat gerçekten doğruyu söyleyerek fikir birliğini bozan en az bir kişi çıktığında, deneyin öznesi için çoğunluğu sorgulamak ve doğruya ulaşmak kolay olacaktır.

Bu gibi bakarak görülebilecek basit bir sorunun cevabını verirken dahi fikir birliğinden doğan sosyal baskı tercihleri değiştirebiliyorsa, adalet söz konusu olunca bu baskı çok daha etkili olacaktır.

Bir pratiğin ortadan kaldırılmasıyla ilgili talep bir kere toplumda dile getirilince, pratiğin meşruiyeti üzerindeki konsensus bozulmuş olur. Durum problematik olarak algılanmaya başlar, bazıları için çoğunluğu reddetmesini kolaylaştırır ve pratiğin ortadan kalkmasını destekler.

Bu yüzden, toplumda bir kamu tartışması yaratan görünür talepler oluşturulur ve ifade edilirse toplumsal hareket, durum üzerindeki fikir birliğinin kırılmasıyla oluşan faydalı etkilerin tüm avantajını kullanabilir.

b. Hayvan hakları aktivistlerinin kullandığı strateji: dönüştürme stratejisi

Hayvan sömürüsünün % 99.8’inin gıda için yapıldığını gördük. Konuyla ilgili olarak hayvan hakları aktivistleri yine de dönüştürme stratejisini kullanmaya devam ediyor.

Dönüşüm stratejisi, “kesimhaneler derhal kapatılmalıdır” gibi herhangi bir talep ya da kamu tartışması yaratmadan insanları veganlığa/vejetaryenliğe dönüştürmeyi amaçlar.

Dönüşüm stratejisinin arkasındaki fikir şudur: “biz sadece bir azınlığız bu yüzden önce birçok insanı veganlığa dönüştürmeliyiz ancak ondan sonra bir kamu tartışması yaratabiliriz.”

1) Fakat bütün toplumsal hareketler ilk başlarda azınlıktır, köleliğin kaldırılması hareketinde bile.

2) Ve veganlığa geçiş, toplumda konuyla ilgili herhangi bir tartışma yokken çok daha karmaşık bir hal alır, çünkü büyük bir ittifakla kabul edilmiş bir pratiği sorgulamak çok güçtür.

Toplumsal hareketler bu çeşit taktikleri yalnız başına asla kullanmazlar. Boykot uygulanırsa bu, talep üretmeyle gerçekleşir. Örnekler: Martin Luther King Montgomery otobüslerini boykot çağrısında bulundu ve ırk ayrımının ortadan kaldırılmasını talep etti. Gandi İngiliz dokumacılarını boykot çağrısında bulundu ve Hindistan’ın bağımsızlığını talep etti. Bununla birlikte başka bir problem de veganlığın toplum içinde politik bir boykot değil kişisel bir seçim olarak algılanmasıdır(aşağıya bakınız).

Dönüşüm stratejisi toplumsal hareketlerde değil dini hareketlerde kullanılır.

Ayrıca bu taktiğin başarısı çok sınırlıdır: Hristiyanlık 2000 yıldır bu taktiği uyguluyor olmasına rağmen insanların çoğu hristiyan değildir, artı bu dönüşüm taktiklerinin çoğu şiddet içerir. Bu taktikle daha kaç bin yıl beklemeliyiz ki hayvan köleliği ortadan kalksın?

3.Dönüşüm stratejisinin sonuçları

a.Verimsizlik

aa.Tarihsel bakış

Tarih boyunca dönüşüm stratejisiyle daha fazla adalet için bir değişim sağlanamamıştır. Öte yandan toplumsal hareketler stratejisi birçok kez başarıyla sonuçlanmıştır(insan köleliğine karşı hareket, sivil haklar hareketi, kadın özgürleşme hareketi, LGBT hareketi vs.). Bu yüzden görülüyor ki hayvan hakları aktivistlerinin daha fazla adalet getirecek bir değişim için, başarısı defalarca kanıtlanmış bir taktik yerine bu stratejiyi tercih etmeleri gariptir.

bb. Oran Üstünlüğü

Calışmalar göstermiştir ki bir sıkıntıyı tamamen(ya da tamamene yakın) ortadan kaldıran hareket biçimleri, belli bir ölçüde ortadan kaldıran hareket biçimlerine tercih edilir. Örneğin 2006’da Profesör Bartels tarafından yayınlanan bir çalışmada risk altındaki 115 kişiden 102’sinin kurtaran bir müdahele, risk altındaki 700 kişiden 105’ini kurtaran bir müdaheleden daha değerli kabul edilir, ikinci durumda kurtarılan hayat sayısı daha fazla olmasına rağmen. Bu psikolojik etkiye oran üstünlüğü denir ve Bartels bu etkinin hayvan yaşamları ve doğal kaynaklar söz konusu olduğunda çok daha önemli olduğunu göstermiştir. A fabrikasının zehirli atıklarıyla ölecek 350 balıktan 245’ini kurtarmak B fabrikasının atıklarıyla ölecek 980 balıktan 251’ini kurtarmaktan daha önemli kabul edilir.

Farz edelim vegan olmak her yıl 100 hayvanın hayatını kurtarıyor. Her yıl katledilen hayvan sayısı 1060 milyar olduğundan 100 hayvanı kurtarmak oran üstünlüğü etkisi gereğince zihnimzce cüzi değerlendirilir. Insanların diyetlerini değiştirmeyi reddetmelerinin sebebi budur, bilirler ki eğer öyle yaparlarsa yaptıkları bu minnacık hareket her yıl öldürülen devasa milktardaki hayvan sayısını azıcık bile olsa değiştirmeyecektir.

Fakat, hayvansal ürünleri yemeyi reddetme eylemi, her yıl 1060 milyar hayvanın yaşamına malolan katliamın tamamen ortadan kalkmasını isteyen uluslararası bir hareketten çıkan bir boykotun parçası olursa, insanların konu hakkında çok daha ciddi düşüneceğini umabiliriz. Bütün bunları şunu hesaba bile almadan söyledim; sadece “Hayvanları yemek için öldürmek ortadan kaldırılmalıdır” talebinin ifadesi bile toplumda bir tartışmaya yol açacak ve bu sayede azınsanmayacak kadar çok insanın sıkıntıya kafa yormasını sağlayacaktır.

cc. Zaman ve enerjinin yanlış kullanımı

Hayvan hakları hareketinin astronomik sayıda aktivisti yok ve kaynaklarımız sınırlı. Ama yine de zamanımızı ve enerjimizi 6 milyar insanı teker teker dönüştürmek için kullanıyoruz, hiçbiri de stratejimiz bir gün başarıya ulaşacak mı ulaşmayacak mı bilmiyor. Bunun yerine kamu nezninde, hayvanları yemek için öldürmenin meşruiyeti üzerine bir tartışma yaratıyor olabilirdik, bu sayede de her yurttaşı konu üzerine düşündürebilirdik. Amacımız hayvanların durumunu değiştirmek olduğundan, zamanımızı hayvan sömürüsünü mümkün olduğunca çabuk ortadan kaldıracak en etkili stratejiyi uygulamak için kullanmalıyız, aksi halde milyarlarca hayvan acı çekerek bir hiç için ölecek.

Şimdi; eğer fikirlerimizin toplum içinde net bir şekilde duyulmasını istiyorsak ve bu sayede daha fazla insanı hayvansal ürünleri boykot etmeye ve hayvan sömürüsünü tamamen ortadan kaldırmaya teşvik ediyorsak, toplumsal bir tartışma oluşturmamız gerekir ki bu da dönüşüm stratejisiyle değil kamusal taleplerle oluşturulur.

b.Kişisel tercih meselesi

Veganizm savunuculuğu toplumda, adalet değil kişisel tercih meselesi olarak algılanır. “Nasıl bazı insanlar Müslümansa bazıları da vegandır, kişi istediğini yapma hakkına sahiptir.”

Elbette ki başka bir bireyi öldürüp yemek kişisel tercih meselesi değil hayvan sömürüsüyle ilgili bir adalet meselesidir. Buna rağmen, hayvanları yemek için öldürmenin ortadan kaldırılmasını talep eden insanlar olmadıkça toplum bunun farkına varmayacaktır.

Veganizmin yapısal olarak kullanımı insanların zihninde şunu canlandırır: “Onlar hayvansal ürün yemiyorlar çünkü onlar vegan” aynı şunun gibi: “Bu çocuk domuz yemiyor çünkü Müslüman”. Yine kişisel tercihe indirgenir. Eğer politik bir talep kullanırsak bu durum şuna dönüşür: “Onlar hayvansal ürünleri boykot ediyorlar çünkü kesimevlerinin kapanmasını talep ediyorlar/Onlar hayvan sömürüsünün ortadan kalkmasını istiyorlar/Onlar hayvanların yaşamı için legal bir hak istiyorlar.”

Kendimizi vegan/vejetaryen olarak tanımlamak, bir reddediş pratiğini basit bir yaşam tarzına dönüştürür. Eğer bu durumun kişisel bir tercih meselesi olarak algılanmasını istemiyorsak, biri bize neden hayvansal ürünleri yemediğimizi sorduğunda, “ben veganım” demek yerine “ben hayvansal ürünleri boykot ediyorum çünkü kesimevlerinin kapanması taraftarıyım” ya da “ben hayvan sömürüsünün ortadan kalkması taraftarıyım” demeliyiz.

c.Türcülüğün psikolojik pekiştirimi

Dönüşüm stratejisinin amacı insanları veganizme dönüştürmektir; nasıl olacağı önemli değildir ki bu durum da insan olmayan hayvanlar üzerindeki zorbalıkla alakası olmayan bir sürü iddianın kullanılmasına yol açar. Örnek: sağlık ve çevre iddiaları, yaydığımız paylaşımların hemen hepsinde vardır. Ve bazen türcülük hakkında hiçbir söz dahi edilmez.

Eğer bazı insanların çocukları yediği bir toplumda yaşıyor olsaydık bu eylemi, yamyamların sağlığına zararlı diye mi eleştirirdik? Hayır, bu eylemi sadece ve sadece çocuların yaşamakta çıkarları olduğunu belirterek eleştirirdik. Ayrıyetten yamyamların sağlığına vurgu yapmak, çocukların çıkarlarının önemli olmadığı mesajını, ki bu mesaj bilinçsizdir, iletir.

Varsayalım ki Ruanda’daki soykırımı insanlar şöyle protesto ediyor: “Bu durdurulmalı çünkü ölüm kaynaklı çok fazla kan üretiliyor ve bu, içme sıuyunu kirletiyor.” İnsanların katkedildiği bir ortamda sağlık çevre gibi argümanları kullanmak etik dışıdır. Bu tarz argümanları kullanmak, başka bir türden hissedebilir canlılar katledildiğinde de etik dışıdır.

Dönüşüm stratejisi insanları veganizme dönüştürmek için her türlü argümanı kullanmaya yönlendirir, fakat kurbanların her gün katledilişi yerine sağlık ve çevre argümanlarını kullandığımızda dolaylı olarak insan olmayan hayvanların hayatlarının çok da önemli olmadığı mesajını, ki bu bilinçsiz türcü bir mesajdır, iletmiş oluruz.

4. İnsan olmayan hayvanların köleliğini ortadan kaldırmak için ne yapmalı?

a.İnsan köleliğinin ortadan kalkması örneği

19. yüzyılda insan köleliğinin kaldırılmasını savunanları ele alalım. Onlar insanları “hooganizm”e(insan köleliği içeren ürünleri dışalayan bir yaşam biçimi) dönüştürmeye mi çalıştılar?

Hayır! Onlar insan köleliğinin ortadan kaldırılmasını talep ederek konu hakkında toplum nezninde tartışma yarattı. Hayvan hakları aktivistleri de aynısını yapmalı.

b.Ahlaken kabul edilemez bir strateji

Eğer ülkemizde, tüm ürünlerin insan köleler tarafından üretildiği toplama kampları olsaydı, insanlara bu ürünleri satın almamalarını mı anlatacaktık yoksa bu toplama kamplarının kapatılmasını mı talep edecektik? Bence net bir biçimde bu yerlerin kapatılmasını talep ederdik ve insanlardan bu ürünleri boykot etmelerini istemek tamamen ahlak dışı olurdu.

Bu nedenle, dönüşüm stratejisinin verimsiz olması, hayvanları öldürmenin kişisel br tercih olduğunu ima etmesi ve bilinçsizce türcülüğü desteklemesinin yanında bu, ahlaki açıdan da kabul edilebilir bir pozisyon değildir.

c.Toplumsal hareket stratejisi

Eğer hayvan sömürüsünü ortadan kaldırmak istiyorsak, buna yönelik bir talep dile getirmeliyiz ve bu talebin toplumda bir tartışma yaratana kadar yayılmasını sağlamalıyız.

Mesela, el ilanları ve basın açılamaları hazırlarken, röportaj verirken, bir eylem organize edecekken, “vegan ol” gibi kişisel beyanlarda bulunmak yerine toplumsal bir değişim için net talepler üretmeliyiz, örnek: “hayvanları yemek için öldürmeye son!”

Bu iki strateji arasındaki farkı tam anlamıyla anlamak ve göstermek için aşağıdaki örnekleri karşılaştırın.

Dönüşüm stratejisi:

“Vegan ol!”
“Veganlık gezegen için iyidir.”
“Veganlık sağlığa yararlıdır.”
“Veganlar daha iyi seks yaparlar.”
“Vegan olmak akılcı bir tercihtir.”
“Vegan yiyecekler süper!”

Toplumsal hareket stratejisi:

“Hayvanların mal statüsünün ortadan kalkmasını talep ediyoruz.”
“Kesimevleri derhal kapatılmalıdır.”
“Hayvanları yemek için öldürmeye son verilmelidir.”
“Hayvanlar legal bir yaşama hakkı olmalıdır.”
“Besi çiftlikleri, balıkçılık, avcılık, hayvan ürünlerini yemek ve satmak ortadan kaldırılmalıdır.” (http://www.meat-abolition.org/en/presentation
sitesinden alınmıştır)
“Toplum türcülüğü, ırkçılık ve seksizm gibi mahkum etmelidir bunlarla savaşmalıdır.”

Sonuç

Aktivizm yapıyorsak ya da en azından insan olmayan hayvanları savunuyorsak, mesajımızın, tüm toplumu ilgilendiren bir değişim talebi olarak algılanmasından emin olmamız gerekir. Toplumdan korkmak yerine cesurca hayvanlar için konuşmalı ve gerçekte ne istediğimizi dile getirmeliyiz.

“Hayvan köleliğinin ortadan kalkmasını talep ediyoruz!”

1. Çalışma hakkında daha fazla bilgi için: Bartels, Daniel M., Oran hakimiyeti:

Çeviri: Yücel Öztürk

Alıntı: Yeryüzüne Özgürlük

Kaynak: For the abolition of veganism

10561579_10152516266711827_1080241002086401788_n
vegan2
vegan3
vegan4
vegan5
vegan6

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

*

code